We wrześniu nabytki płytowe trafiły się znowu dość bogate
– zarówno z targu staroci, jak przez internet, a nawet z giełdy płytowej, na
którą trafiłem dość przypadkowo w centrum handlowym. W tym dwa albumy
koncertowe i dwa podwójne (zbiór ten ma część wspólną).
Porno
For Pyros, Porno For Pyros, 1993
„Porno dla piromanów”? A cóż
to takiego? Okładka sugeruje, że chodzi o pokaz sztucznych ogni – i podobno
taka była geneza nazwy – ale utwór tytułowy nawiązuje do wcześniejszych o rok zamieszek
na tle rasowym w Los Angeles.
Jane’s Addiction należał do
najważniejszych zespołów przełomu lat 80./90., chociaż wydał tylko dwa albumy
studyjne i jeden koncertowy. Połączenie psychodelii z heavy metalem i
elementami funku, wysoki, rozedrgany głos Perry’ego Farrella, jaskrawy image,
kontrowersyjne okładki… Bez wpływu Jane’s trudno sobie wyobrazić choćby grupę
Tool. W końcu jednak drogi muzyków się rozeszły, a Farrell i bębnowy Stephen
Perkins wkrótce założyli nowy zespół. W Porno For Pyros znaleźli się prócz nich
gitarzysta Peter DiStefano i holenderski basista Martyn Le Noble.
Głos Farrella jest tak
charakterystyczny, że trudno uniknąć porównań z Jane’s Addiction. Z drugiej
strony gitara Dave’a Navarro jest tak charakterystyczna, że jej brak mówi nam
od razu, że to jednak nie jest Jane’s. Kolejna różnica to korzystanie przez
basistę z techniki klangu. Tymczasem instrumenty perkusyjne w prawie każdym
utworze brzmią gęsto i chyba nie ograniczają się do standardowego zestawu
bębnów i talerzy.
W każdym razie już od
pierwszego Sadness mamy do czynienia z leniwym,
psychodeliczno-narkotycznym graniem. Gitarzysta tka fakturę dźwiękową przy
pomocy kaczki czy podobnego efektu. Rozmyte akordy stanowią kanwę tytułowego Porno
For Pyros. DiStefano dopiero w tym utworze wykonuje rozżarzone, lecz
powściągliwe solo. Czasami brzmienie urozmaica harmonijka albo jakaś trąba, ale
raczej jako ornament niż integralna część aranżacji. Cursed Female,
który pod względem spektakularności wydaje się dorównywać Jane’s Addiction, ma
kontrastowego kompaniona w postaci leniwego Cursed Male, który
jednak potem się wzmaga.
Pets brzmi w porównaniu zaskakująco zwyczajnie i nie dziwne, że wybrali go do promocji – wyobrażam sobie Nosowską albo Bartosiewicz w polskiej przeróbce. Po nim, prawem kontrastu, następuje ostrzejszy Bad Shit, którego nie można nazwać punkowym, bo ma zbyt skomplikowany rytm. Stosunkowo spokojny jest też Black Girlfriend, ponownie nawiązujący do kwestii rasowej, chociaż ożywia się pod koniec, a gitarzysta wywija ostrą solówkę, znów nieco schowaną w miksie. Na koniec wyszykowano dość nerwowy Blood Rag oraz Orgasm, w którym nie ma się co spodziewać jakiejś wybuchowej kulminacji, ale za to DiStefano gra na gitarze smyczkiem.
Collegium Musicum, Konvergencie,
1972
Drugie w tym roku spotkanie
z Marianem Vargą, tym razem na czele własnego zespołu. Collegium Musicum
uchodzi za najlepszy zespół progresywny w Czechosłowacji, a już na pewno na
Slovensku, zaś drugie wydawnictwo długogrające, Konvergencie – za jego
największe osiągnięcie. Obiektywnie największe, bo to album dwupłytowy,
zawierający tylko cztery utwory – każdy na jednej stronie longplaya.
Jak czytamy w książeczce, popyt
był tak ogromny, że wytwórnia nie nadążała z drukiem okładek i wielu nabywców
dostawało płyty z kuponem upoważniającym do odbioru okładki, kiedy będzie
dostępna. Jest to tym bardziej nadzwyczajne, że Konvergencie zawiera
muzykę nie najłatwiejszą.
Varga i jego współpracownicy
– basista Fedor Frešo, perkusista Dušan Hajek oraz nowy w składzie (na miejsce
Rastislava Vacho), ale osobiście im nieobcy gitarzysta František Griglák –
przygotowali cztery dłuższe formy, z których każda ma trochę inny charakter.
Szkoda, że podział tych form na poszczególne części („roztrackovanie”)
został tylko odnotowany w książeczce, a na kompakcie każda z czterech stanowi
osobną, długaśną „ścieżkę”, co utrudnia powrót do konkretnych fragmentów.
Rozpoczynający tę podróż P.F.
1972 opiera się zasadniczo na barokizującym motywie organowym, który na
przestrzeni dwudziestu minut powtarza się co jakiś czas albo przechodzi różne wariacje
i przetworzenia, jak to bywa w rondzie. Przeplata się a to z solówką organów, a
to z solówką gitary, a to z bardziej eksperymentalną partią na kotłach i
fortepianie. Styl Grigláka kojarzy mi się nieco z Janem Akkermanem z Focus,
natomiast Varga poczyna sobie barokowo na organach lub jazzowo na fortepianie.
W międzyczasie następują ze dwie zmiany tempa i wiodącego motywu. Zapamiętuje
się też dwa minutowe fragmenty z chórem dziewczęcym – wypadają bardzo solennie,
wręcz bożonarodzeniowo.
Suita po tisíc a jednej noci
adaptuje
motywy Szeherezady Rimskiego-Korsakowa. Momentami słychać odgłosy
publiczności, ale to nie jest sensu stricto nagranie koncertowe – zespół
zaprosił znajomych do studia, w którym było przewidziane miejsce dla słuchaczy.
Od pierwszych minut dominują organy i dopiero w siódmej minucie Varga dopuszcza
do głosu gitarzystę, który wykonuje santanoidalne solo.
Najbardziej przystępne są Piesne
z kolovrátku – trzy regularne piosenki (do słów Kamila Peteraja), połączone
fragmentami instrumentalnymi. Pierwszą z nich, Pieseň z kolovrátku –
spodoba się fanom Procol Harum – zaśpiewał gościnnie Pavol Hammel, z czego
zresztą Frešo nie był zadowolony. Mimo to zaśpiewał z nim w duecie w finałowym Chorale.
Natomiast motoryczną piosenkę środkową Tvoj sneh wykonał Griglák; w
dalszej części słychać coś, co przypomina świder dentystyczny, a jest zapewne
syntezatorem. Jeśli chodzi o fragmenty instrumentalne, to do gitarzysty należy
preludium, po występie Hammla rozbrzmiewa krótkie solo perkusji, a potem
sielankowe interludium na gitarę i dwie mandoliny. Później dzwonią dzwonki, a
mandoliny powracają we fragmencie przypominającym włoski (?) taniec ludowy.
Najmniej ciekawa jest
kończąca zestaw Eufónia – wbrew tytułowi wyraźnie kakofoniczna, jakby Varga
usiłował wycisnąć z organów, co się da. Tylko pierwsze minuty mają wyraźną
strukturę muzyczną, a potem zespół odlatuje w pełną ummagummę. Jedyny śpiew,
jaki tu słychać, to fragment partii chóru dziewczęcego z P.F. 1972, ale
odtworzony wspak.
Okładka, podobnie jak w przypadku wcześniej przeze mnie omawianej płyty Hammla, Vargi i Hladika, ma szeroką obwódkę nieco psującą efekt. Widniejący na niej Varga ma w ustach papierosa, którego w pierwszym wydaniu mu wycenzurowano. Pozostali członkowie zespołu znaleźli się na rewersie.
Supertramp, It Was the Best of Times, 1999
Supertramp należał w latach
siedemdziesiątych do solidnej drugiej ligi rocka progresywnego, a pod koniec
dekady ogromnie popularny album Breakfast in America skierował go w
stronę tzw. soft rocka. Kariera grupy podupadła na początku osiemdziesiątych,
gdy odszedł z niej jeden z dwóch wokalistów (i to ten bardziej
charakterystyczny), Roger Hodgson.
W moje ręce wpadł – i to za
ledwie dychę – dwupłytowy album koncertowy z trasy w 1997 r. Nagrania pochodzą
z dwóch wieczorów w londyńskim Royal Albert Hall. Oprócz perkusisty-weterana
Boba Siebenberga występuje tu na innych instrumentach perkusyjnych jego syn
Jesse, a saksofonistę Johna Halliwella wspomaga trębacz Lee Thornburg.
Pierwsze trzy utwory i kilka
późniejszych pochodzą z najświeższej wówczas płyty studyjnej zespołu – Some
Things Never Change. Z zaangażowaniem słuchacza bywa różnie, zwłaszcza że
nowsze utwory zajeżdżają smooth jazzem czy inszym soulem. Cały koncert, tak jak
i wspomniana płyta studyjna, zaczyna się od utrzymanego w takiej konwencji It’s
a Hard World i muszę przyznać, że wolę bardziej dynamiczne początki. Drugi
w kolei You Win, I Lose, ze swoim funkującym czy też karaibskim rytmem
już by się prędzej nadawał. Trzeci (Listen to Me, Please) także jest
dość żwawy, a Sooner or Later to już w ogóle coś nieźle współbrzmiącego
np. ze Steely Dan. Poza tym mniej jest poprzednich utworów z okresu
posthodgsonowskiego, chociaż nie zabrakło największego hitu – Cannonball,
także żwawego i o jazzującym charakterze (fortepian).
W repertuarze dominują jednak
piosenki z lat siedemdziesiątych – im dalej, tym większe zagęszczenie, a na
drugą płytę trafiła już tylko jedna z nowszych. Downstream to, jak w
oryginale, ballada z samym fortepianem. Najpotężniej brzmią utwory z albumu Crime
of the Century: dynamiczny Rudy, niemal hardrockowy (choć
rozmiękczony fortepianem elektrycznym) Bloody Well Right, równie
kotłująca się School oraz na sam koniec ośmiominutowa wersja utworu
tytułowego.
Oczywiście najbardziej
czekam na reprezentację płyty Breakfast in America. Nie tylko ja,
sądząc po brawach, jakie przywitały The Logical Song. Mark Hart
(ex-Crowded House) wstąpił w buty Hodgsona, stara się jak może, ale niestety, ma
sporo mniej od niego charyzmy i nie tak charakterystyczny głos. Za to niewiele
da się zarzucić zmarłemu w zeszłym roku Rickowi Daviesowi, a pod względem
wykonawczym to już w ogóle wszystko gra. A że jest to muzyka prawie bez kantów?
Czasem i taka się przydaje.
Wiele utworów przekracza tu
wskaźnik siedmiu minut, a dwa sięgają nawet dziewięciu. Dzieje się tak m.in. za
sprawą rozbudowanych solówek. It’s a Hard World rozpoczyna dość długa
impresja na basie (Cliff Hugo), a potem dużo do powiedzenia ma trębacz. Drugi z
dziewięciominutowych jest Another Man’s Woman i zresztą ciekawszy, bo
bardziej urozmaicony – tu popisuje się głównie pianista, a całość kończy
potężna, rozbudowana koda z riffem sekcji dętej. Bardziej zadziorne solo
gitarowe słychać w Ain’t Nobody But Me, chociaż trochę skryte w ogólnej
tkance dźwiękowej. Z kolei w Bloody Well Right produkują się Helliwell i
Thornburg.
Jako przedostatni zespół wrzucił Don’t You Lie to Me, blues Hudsona Whittakera, znanego też jako Tampa Red. Można by ten utwór nazywać premierowym w dyskografii Supertramp, gdyby nie ukazał się także na wcześniejszej koncertówce, wydanej w 1988 i od tej pory niewznawianej.
Peter
Frampton, Frampton Comes Alive!, 1976
Był to jeden z najlepiej sprzedających
się albumów w kryzysowym roku 1976. Była to również zdecydowanie
najpopularniejsza płyta solowa Petera Framptona, byłego muzyka grupy Humble
Pie. W moje ręce trafiła wersja okrojona – 10 utworów zamiast 14, w dodatku w
zmienionej kolejności. Widocznie inaczej album musiałby być, jak i w oryginale,
dwupłytowy. Nagrania pochodzą z USA. Po pierwszym utworze Frampton pozdrawia
San Francisco, ale książeczka zdradza, że nagrywano także w kalifornijskim San
Rafael oraz w Commack i Plattsburghu w stanie Nowy Jork.
Artysta miał już na koncie
coś z pięć albumów solowych i fani śledzący jego karierę na bieżąco mogliby pewnie
reagować z większym entuzjazmem, ale i ktoś, kto po raz pierwszy ma kontakt z
Framptonem, może tu znaleźć coś ciekawego. Oprócz paru utworów bardziej
dynamicznych (Something’s Happening, Shine On), dominuje coś, co
można by nazwać soft rockiem. Wystarczy wymienić akustyczną balladę Wind of
Change czy zwłaszcza sentymentalną Baby, I Love Your Way. Dorastając
w latach dziewięćdziesiątych, wcześniej od oryginału poznałem przeróbkę w
rytmie reggae, którą nagrała grupa Big Mountain.
W warstwie instrumentalnej zwraca
uwagę wykorzystanie efektu talk box (modulacja dźwięku gitary rurką trzymaną w
ustach) – w Show Me The Way, a potem w rozbudowanej solówce rozciągniętego
do 13 minut Do You Feel Like We Do. Nieco ciężej robi się w (I’ll
Give You) Money, a na finał Frampton z zespołem zagrali siedmiominutową
wersję Jumping Jack Flash Rolling Stonesów.
Skąd popularność tej płyty?
Trudno powiedzieć z dzisiejszego punktu widzenia. Nie wnosi raczej nic nowego
do rozwoju sztuki rockowej i może być postrzegana jako symptom wspomnianego
kryzysu – rock zatracił swój odkrywczy potencjał, stając się bezpieczną,
uładzoną dyscypliną muzyczną, dopóki punk nie przedmuchał zmurszałych
fundamentów. Frampton gra tu po prostu rockowe piosenki w rockowym składzie
(gitara, bas, perkusja, klawiszowiec sięgający niekiedy po drugą gitarę), od
czasu do czasu pozwalając sobie na popisy instrumentalne. Przyczyną powodzenia
mógł być fakt, że album dobrze oddaje atmosferę koncertu jako święta, z całą
jego dynamiką, improwizacjami i tym podobnymi atrybutami.
Rory Gallagher, Photo-Finish,
1978
Kiedyś już tu omawiałem Top
Priority irlandzkiego wirtuoza gitary bluesrockowej. Teraz przyszła pora na
album wcześniejszy. Na etapie Photo-Finish Rory Gallagher oraz
jego zespół – basista Gerry McAvoy i perkusista Ted McKenna – zwrócili się ku bardziej
hardrockowemu brzmieniu.
Najbardziej w związku z tym zwracają
uwagę utwory motoryczne i riffowe: mój ulubiony Shadow Play oraz w
mniejszym stopniu otwieracz Shin Kicker. Do szybszych należy poświęcony
Elvisowi Cruise On Out, choć lżejszy brzmieniowo – ewidentnie
rockandrollowy. Podobny charakter ma Last of the Independants,
inspirowany filmem Charley Varrick, a raczej jego prasową recenzją.
W średnim tempie wyróżnia
się Brute Force & Ignorance z mandoliną w tle. Overnight Bag jest
nastrojowy, wręcz balladowy, pomimo dość twardego riffu pełniącego funkcję
przerywnika. Ciężkie i powolne są za to Cloak & Dagger z udziałem
harmonijki ustnej oraz lekcja historii bluesa w The Misssissippi Sheiks.
Płytę zasadniczą kończy mój drugi ulubiony fragment, czyli ballada Fuel to
the Fire, w której ciężkie i brudne brzmienie przeplata się z melodyjną
zagrywką.
Do reedycji z 1998 r. dołączone zostały dwa bonusy, które dwadzieścia lat wcześniej po prostu nie zmieściły się na płycie: siarczysty, antynuklearny Early Warning oraz lekka, „południowa” Juke Box Annie. Znowu z harmonijką, na której grał zresztą osobiście Gallagher.
Black Sabbath, Tyr,
1990
W latach osiemdziesiątych
Black Sabbath trochę się pogubił. Z pierwotnego składu po latach pozostał tylko
Tony Iommi, a i muzycznie grupa, która kiedyś wytyczała drogę dla ciężkiego
grania, zbliżyła się do heavymetalowej sztampy. Właściwie tylko magia nazwy
odróżnia Black Sabbath roku 1990 od całej reszty sceny, ale z drugiej strony Tyr
nie jest taki zły, jak się o nim mówi. Gdyby wydano go pod inną nazwą, nie
porównując z wcześniejszym dorobkiem zespołu, miałby znacznie lepszą opinię
(podobnie jak np. Seventh Star). Paradoksalnie, muzyka bardziej
przypomina np. zespół Dio niż stary Black Sabbath.
Tyr był trzecim albumem, na
którym przy mikrofonie stanął Tony Martin, wokalista metalowy bardziej
standardowy od poprzedników. On też napisał teksty, krążące na ogół wokół
mitologii nordyckiej. Sekcję rytmiczną tworzyli uznani rębacze – Cozy Powell na
perkusji (wcześniej m.in. Rainbow) i Neil Murray na basie, a składu dopełniał
klawiszowiec Geoff Nicholls.
Płyta rozpoczyna się
potężnie od Anno Mundi. Nastrojowy, podniosły wstęp z niby-łacińskimi
zaśpiewami kojarzy się z podobnymi rozwiązaniami stosowanymi przez Sabbath za Ronniego
Dio. Dopiero potem ruszają ciężkie riffy, prowadzące do majestatycznego refrenu.
Nie można też wiele zarzucić rozpędzonemu Lawmaker ani ciężko kroczącemu
Jerusalem.
Cztery utwory znałem
wcześniej z kasetowej składanki, która była moim pierwszym kontaktem z
postosbourne’owskim Black Sabbath. Pierwszy, od którego nosiła tytuł – The
Sabbath Stones – trwa siedem minut, unikając standardowej budowy
zwrotka-refren, a przy tym jest melodyjny. Trzy pozostałe tworzą „suitę
nordycką”: krótki i dość kiczowaty (syntezatory) instrumental The Battle of
Tyr, balladowy Odin’s Court i ciężka Valhalla.
Końcówka albumu po tym
wszystkim jest rozczarowująca. Feels Good To Me miało być kolejną
balladą, ale wyszły trochę ciepłe kluchy, a dynamiczny finałowy Heaven in
Black także nie dorównuje wcześniejszym utworom.






